مروری دادهمحور بر آنچه گذشت، چالشها و چشمانداز پیشرو
مقدمه
حملونقل دریایی همواره ستون فقرات تجارت خارجی ایران بوده است؛ صنعتی که بیش از ۹۰ درصد جابهجایی کالاهای صادراتی و وارداتی کشور را پوشش میدهد. سال ۲۰۲۵ (منطبق با بخش پایانی ۱۴۰۳ و ابتدای ۱۴۰۴ شمسی) برای این صنعت، سالی توأم با رشد عملیاتی، فشارهای ژئوپلیتیک و آزمون تابآوری بود. بررسی آمار رسمی نشان میدهد بنادر ایران، علیرغم محدودیتهای بینالمللی، نقش کلیدی خود در زنجیره تأمین منطقه را حفظ کردهاند.
عملکرد بنادر ایران در سال ۲۰۲۵؛ اعداد چه میگویند؟
بر اساس گزارشهای رسمی سازمان بنادر و دریانوردی ایران (PMO)، مجموع عملیات تخلیه و بارگیری کالا در بنادر کشور در یک سال منتهی به ابتدای ۲۰۲۵ به حدود:
۲۳۴.۸ میلیون تن کالا رسید
در بخش کانتینری نیز عملکرد بنادر قابل توجه بود:
• ۳.۰۸ میلیون TEU عملیات کانتینری
• رشد حدود ۱۳ درصدی نسبت به دوره مشابه سال قبل
این آمار نشان میدهد بخش کانتینری، بهعنوان یکی از مهمترین شاخصهای تجارت ارزشافزا، همچنان نقش پیشران در عملکرد بنادر ایران ایفا میکند؛ بهطوری که در سال گذشته نسبت به سال پیش از آن، رشدی در حدود ۱۳ درصد را به ثبت رسانده است.
در سهماهه نخست سال ۲۰۲۵، بنادر ایران مجموعاً حدود:
را ثبت کردند. این ارقام بیانگر تداوم جریان تجارت دریایی و ثبات نسبی عملیات بندری در ابتدای سال است؛ موضوعی که در فضای پرریسک منطقهای، اهمیت دوچندان دارد.
بندر شهید رجایی همچنان مهمترین هاب کانتینری ایران است و بیش از ۸۵ درصد عملیات کانتینری کشور در این بندر انجام میشود. هرگونه اختلال یا حادثه در این بندر، مستقیماً بر زنجیره تأمین کشور اثرگذار است.
این بندر نقش محوری در واردات کالاهای اساسی دارد و در سال ۲۰۲۵ رشد قابل توجهی در تخلیه و خروج کالاهای استراتژیک ثبت کرده است.این بندر در بخش کانتینری در حال گسترش است و با رشد 30%درصدی، با توجه به نزدیک تر بودن این بندر به مرکز کشور و نیز مصون بودن از تغییرات شدید آب و هوایی، در آینده در بخش حمل کانتینری نقش پررنگ تری ایفا خواهد کرد.
چابهار بهعنوان تنها بندر اقیانوسی ایران، بیش از گذشته در کانون توجه کریدورهای ترانزیتی منطقهای قرار گرفت؛ هرچند سهم آن در مقایسه با بنادر جنوبی هنوز جای رشد قابل توجهی دارد.
این بندر در منطقه آزاد اروند ، نقش قابل توجهی در تامین نیاز های مناطق آزاد و ویژه و صنایعی که در این مناطق ایجاد شده اند دارا میباشد.
این بندر در منطقه آزاد اروند ، نقش قابل توجهی در تامین نیاز های مناطق آزاد و ویژه و صنایعی که در این مناطق ایجاد شده اند دارا میباشد.
افزایش تنشهای منطقهای، بهویژه در خلیج فارس و دریای عمان، موجب افزایش هزینههای بیمه، احتیاط خطوط کشتیرانی و نوسان در تردد کشتیها شد.
محدودیت های بینالمللی همچنان دسترسی ایران به برخی خطوط کشتیرانی، خدمات بیمهای و ناوگان مدرن را محدود کردهاند؛ هرچند آمارها نشان میدهد صنعت حملونقل دریایی ایران سطح بالایی از سازگاری عملیاتی از خود نشان داده است.
حادثه انفجار در بندر شهید رجایی در سال ۲۰۲۵، بار دیگر اهمیت مدیریت ریسک، ایمنی بندری و سرمایهگذاری در زیرساختها را بهعنوان یک اولویت راهبردی برجسته کرد.
سال ۲۰۲۵ را میتوان سال تابآوری عملیاتی بنادر ایران دانست. در حالی که محیط بینالمللی برای صنعت حملونقل دریایی چندان هموار نبود، آمارها از حفظ حجم عملیات، رشد کانتینری و تداوم نقش بنادر در تجارت خارجی حکایت دارند.
چشمانداز آینده این صنعت، بیش از هر چیز به:
• نوسازی زیرساختها
• ارتقای ایمنی و دیجیتالسازی
• تقویت جایگاه ایران در کریدورهای ترانزیتی منطقهای
وابسته خواهد بود.
